Portretten
Verhalen
Fotoverhalen
Tintels      
 
  'Alleen wat te voorschijn komt, kan groeien.’

Inleiding‘Een ander mens'

‘Drank maakt meer kapot dan je lief is,’ luidt de leuze van een landelijke campagne. Kapot maken wat je lief is, is al erg genoeg. Contact is mij lief. Als iemand in mijn buurt veel drinkt ben ik hem al snel kwijt. Hij is er wel, maar ziet me niet meer, praat nog wel, maar weet niet wat hij zegt. Hij is niet langer aanspreekbaar. Ik voel me alleen gelaten door iemand die met hulp van drank een grens overschrijdt. In gezelschap van mensen die onder invloed zijn weet ik niets anders dan zelf ook te verdwijnen.

Mijn eerste kennismaking met het effect van alcohol speelde zich af in de kantine van de tennisclub, tegen sluitingstijd. Ik was zestien en had die avond bardienst. Twee vrienden, ze hadden meerdere biertjes op, kregen ruzie. De klappen kwamen hard aan en hun vriendschap leek vergeten. Ik deinsde terug. Wisten de jongens niet wat ze deden? Gelukkig was er nog iemand in de kantine achtergebleven die de twee uit elkaar kon halen. Zo gauw ik kon ging ik er vandoor.

Intussen had ik wel gemerkt dat alcohol drinken gewoon werd gevonden. Ik vond dat zelf niet. Soms dronk ik wel een glas. Met een vriendin die ook weinig of geen alcohol dronk kon ik mijn verbazing delen; er werd vreemd opgekeken als we niet meededen, maar men wende er ook snel aan. Hoewel, als we erg vrolijk werden, werd er alsnog van uitgegaan dat we een paar glaasjes op hadden.

Drinken, zag ik, was een vorm van sociaal gedrag. Alcoholisten waren vooral mensen die, met het uiterlijk van een zwerver, een bierfles in de hand, hangend op de brug, iedere status waren kwijtgeraakt. Maar de grens tussen de ‘soort’ van wie je al van verre ziet wat er aan de hand is, en die andere ‘soort’, waar pas na een avond blijkt dat een ander mens het feest verlaat dan er binnen was gekomen, bleek niet scherp. Alcoholverslaving is bovendien niet alleen een probleem wanneer iemand zich zichtbaar als een verslaafde gedraagt. Waar alcohol moet dienen ter bevrijding en ontspanning, blijkt pas na jaren dat de bevrijder als een bewaker is binnengeslopen en iemand flink te pakken heeft.

Mijn allereerste verbazing, over hoe mensen elkaar, en zichzelf, kunnen beschadigen, heb ik nog. Of weer. Want tussendoor meende ik - onder het mom ‘ieder maakt de eigen keuzes’ - dat ik de meerwaarde van alcohol niet in kon zien doordat het voor mij niet werkte. De roes van de drank heeft voor mij nooit aantrekkingskracht gehad. Voor anderen duidelijk wel.

Hoe ga je om met de gevolgen van de keuzes die iemand in je nabijheid maakt? Om me voor te bereiden op de gesprekken met (ex-)partners van alcoholisten las ik over verslaving en over relaties. Het boek ‘De verslaving voorbij’ van Jan Geurtz sprak me aan.

‘Zie de ander niet in de eerste plaats als een verslaafde, maar vooral als een fantastisch liefdevol persoon die gevangen is geraakt in de kille gevangenis van de verslaving,’ viel me op. De verslaving als een gevangenis; zo had ik het niet gezien. Zoals Jan Geurtz het in zijn boek benadert is de afhankelijkheid van een middel gewoon een vergissing, een begrijpelijke vergissing, zoals mensen die maken. Daar is niets vreemds aan. Alleen, zolang iemand niet weet - en niet durft te weten? - dat een vergissing niet herhaald hoeft te worden, is hij of zij gevangen.

Als verslaving een gevangenis is kunnen mensen worden bevrijd. Het is alleen even zoeken naar de uitgang. In de praktijk van het samenleven blijkt dat gevangenschap niet het grootste probleem is, maar eerder de ontkenning ervan.

De feiten - zoals: ik ben afhankelijk van drank - worden gebagatelliseerd, verzwegen, verborgen. Drinken gebeurt stiekem. Gevoelens van schuld en schaamte versterken de noodzaak. Een verhaal over de nadelen van alcohol is vaak niet welkom. Dat is een onderdeel van de kracht van het middel. ‘Het is toch lekker,’ of ‘Ik voel me er goed bij,’ geldt als genoeg reden om nog een glas te nemen.

Toch is alcohol meer dan iets lekkers om te drinken. Het is ook een drug, een verdovend middel. Mensen die daar gevoelig voor zijn vormen geen uitzondering. De feiten over alcohol zijn beschikbaar (zie blz. 170) Maar feiten die niet welkom zijn blijven gescheiden van de persoonlijke keuzes die mensen maken. De maatschappelijke opinie werkt ook tegen: het wordt eerder verwerpelijk gevonden om geen alcohol te drinken dan om dit wel te doen

Wat doe je als je van dichtbij de signalen van een alcoholverslaving opmerkt, terwijl je partner de verslaving ontkent? Wat gebeurt er met je als je - bewust of uit gewoonte - besluit te zwijgen? Een algemeen antwoord is niet voorradig. Partners hebben hun eigen redenen om hun rol te vervullen. Veel mensen zijn in de loop van een relatie in patronen terechtgekomen die eens te verkiezen waren. De eenzaamheid is, samen met andere problemen, gegroeid.

Behalve over verslaving gaat dit boek ook over relaties. Relaties hebben een grote aantrekkingskracht, maar wie zich op dit terrein begeeft komt op glad ijs, waar zich veel onder de oppervlakte afspeelt. Verlangen en pijn, frustratie en vervulling. Ook in relaties is sprake van afhankelijkheid. Niet alleen de alcoholist is gevangen in patronen. Waar mensen zichzelf, hun eigen behoeftes, te veel wegcijferen, wordt dat vaak gedaan uit naam van de liefde. Liefde is dan de vlag die verschillende ladingen dekt. Maar houden van een ander kan niet zonder eigenliefde. Helderheid helpt om barrières en maskers weg te halen die de liefde in de weg staan. Dat is lastig binnen een relatie waar zaken juist verborgen en verdronken worden.

De acht (ex-)partners die ik voor het schrijven van dit boek heb gesproken, hebben van dichtbij met gevolgen van alcoholverslaving te maken (gehad). Keer op keer was ik onder de indruk van de kracht en de kwetsbaarheid, die zichtbaar werden zo gauw iemand mij door te vertellen haar of zijn vertrouwen schonk. De - onderling uiteenlopende - omstandigheden in hun relatie waren, inherent aan de problematiek waar ze mee waren verbonden, vaak allesbehalve helder. Ook voor partners zijn er persoonlijke redenen om te verhullen, te verdraaien.

Het bijzondere van deze acht mensen is dat ze openlijk vertellen over wat ze hebben meegemaakt.

De kracht van vertellen, juist waar het gaat om mensen die eerder buiten beeld wilden blijven, bestaat door de erkenning: dit is gebeurd, en zo is het nu. Erkenning kan pijnlijk zijn, doordat het persoonlijk drama herleeft. Maar wanneer de omstandigheden zijn benoemd zien ze er al anders uit. Wat te pijnlijk leek, met te veel schaamte verbonden, blijkt verdraaglijk. In deze openheid ontstaan nieuwe perspectieven.

Wanneer het verhaal wordt gedeeld, biedt het, hoe persoonlijk of hoe schokkend het ook was, herkenning. Het ene verhaal spreekt meer aan dan het ander, dat hangt ook van de lezer af. Wie zich laat raken kan zich uitgenodigd voelen de verborgen delen van het eigen verhaal op te diepen.

Ik legde de acht verhalen van partners voor aan Erik Stofferis en Linda Timmers, die door hun werk zowel ervaring met mensen met een alcoholprobleem hebben als inzicht in relaties. Het gesprek dat ik hier vervolgens met hen over had (zie blz.147), gaf een dieper zicht op wat zich binnen relaties afspeelt. Opnieuw werd helder dat de thematiek van ‘Een ander mens’ niet beperkt is tot mensen die in een relatie met alcohol leven.

Er is moed voor nodig om de persoonlijke feiten - of het nu over afhankelijkheid gaat of over andere patronen - onder ogen te zien, de pijn niet uit de weg te gaan en de eigen kracht in te zetten. Daarbij helpt het wellicht om je te herinneren dat het geluk bereikbaar is: het stuitert, in al zijn kleuren, in ieder leven!

Jacqueline Lucas

Terug naar boven  

Achterflap 'Een ander mens'

Portret 'Een ander mens'

Terug naar publicaties